Bitki Çoğaltma Nedir? Nasıl Yapılır?

Bitki Çoğaltma

Bitki çoğaltma, bağ ve bahçe oluşturmak veya yeni süs bitkileri elde etmek için yapılan çalışmalardır. Bu çalışmada bitkinin türüne göre farklı yöntemler uygulanır. Çoğaltma işlemi için tek bir kural yoktur. Bitkileri çoğaltmak için başvurulacak yöntem bitkiye göre farklılık gösterir. Bitki bakmak gibi bitki çoğaltmak da sabır isteyen bir iştir. Bazı bitkilerde bir yaprağın ya da dalın köklenme işlemi uzun sürebilir. Kökünden ayırdığınız bitkinin yeni saksısına adaptasyonu sizin tahmininizden çok daha uzun sürebilir. Bu yüzden bitki çoğaltmaya başlamadan önce bu iş için zaman ve sabır gerektiğini unutmamalısınız.

Çoğaltacağınız bitkiyi iyi tanımalı, hangi koşullarda yeni yerine tutunmaya hazır olabileceğini bilmeniz gerekir. Bitki çoğaltma işinde unutulmaması gereken noktalardan bir diğeri ise bitkilerin canlı olduğudur. Bitkiler ana gövdesinden, alışık olduğu bahçeden, köklendiği topraklardan ayrıldıktan sonra yeni yerine kısa sürede alışıp kuvvetle tutunabilir. Ancak bazen beklediğiniz kökler bir türlü gelmeyebilir. Böyle durumlarda umutsuzluğa kapılmak yerine bitkinin neye ihtiyacı olduğunu belirlemek, bulunduğu ortamı değiştirmek, ona zaman vermek daha iyi bir sonuçla karşılaşmanızı sağlayabilir.

Bitki Çoğaltma Teknikleri Nelerdir?

Bitki çoğaltma teknikleri iki ana grupta toplanır. Bunlar eşeyli çoğaltma ve eşeysiz çoğaltma olarak sıralanabilir. Bu iki çoğaltma yöntemi de kendi içinde gruplara ayrılır. Gelin, bitki çoğaltma yöntemleri hakkında detaylı bilgilere göz atalım.

Eşeysiz çoğaltmada bitkinin parçaları, kökü, soğanı ve dalı gibi parçalar kullanılır. Evde sık kullanılan yöntemlerden bazıları şunlardır.

Ayırmayla bitki çoğaltma: Yavru soğan, korm, rizom veya köklü kümeler oluşturan uygun bitkiler ayrılarak çoğaltılabilir. Ayırma zamanını türün gelişme ve dinlenme döngüsüne göre belirleyin; bütün bitkiler için tek bir bahar takvimi yoktur. Her parçada sağlıklı gelişme noktası ve türüne uygun depo organı veya kök bulunmalıdır. Ana bitkiyi gereksiz yere dağıtmayın ve ayrılan parçaları kendi bakım koşullarına göre yetiştirin.

Çelikle bitki çoğaltma: Çelik; çoğaltmak istenilen bitkilerden dal, yaprak ve kök gibi kısımların kesilmesi ile elde edilir. Çelikle yapılan çoğaltma işlemlerinde elde edilen yeni bitki, çoğaltıldığı bitkinin özelliklerine barındırır. Menekşe ve sukulent türleri çelikle çoğaltılabilen bitkiler arasındadır.

Daldırmayla çoğaltma: Daldırma, ana bitkiden ayrılmamış bir dalın köklendirilmesi ile yapılan çoğaltma yöntemidir. Dalda kök oluşumu gözlemlenince ana bitkiden ayrılıp yeni toprağına alınabilir.

Bir bitkiden dal alındıktan sonra hem yeni elde edilen bitkiye hem de ana bitkiye bitki türüne göre gerekli olan bakım verilir. Özellikle esnek dallara sahip olan bitkilerin daldırma yöntemi ile çoğaltılabilir. Son derece basit, kolay uygulanabilir bir yöntemdir ve bitki çoğaltmak için en çok tercih edilen yöntemler arasındadır. Kauçuk bitkisi, Monstera Deliciosa gibi ev ve ofis bitkilerini bu yöntemle çoğaltabilirsiniz.

Aşıyla çoğaltma: İki farklı bitkiye ait parçanın kaynaştırılıp bir bitki olarak yetiştirilmesi yöntemine verilen addır. Bu yöntem özellikle meyve bahçelerinde sayısı azalan meyve ağaçlarını çoğaltmak amacıyla kullanılır. Gül, aşı ile çoğaltılabilen bitkiler arasında yer alır.

2. Eşeyli Çoğaltma:

Erkek ve dişi eşey hücrelerinin birleşmesiyle tohum oluşur. Daha sonra tohumdan yeni bir bitki yetiştirilir. Bu tip bitki çoğaltma şekline eşeyli çoğaltma denir.

Tohumla Çoğaltma: Bitkilerin tohumlarının kullanılarak yeni bir bitki elde edilmesine verilen addır. Tohumla çoğaltma, daha çok çiçek çoğaltmak için kullanılan bir yöntemdir. Çiçek tohumları, yeni çiçekler oluşturmakta kullanılır. Tohumun ekim derinliği, zamanı ve ön işlem gereksinimi türe göre değişir. Her tohumu suda bekletmek veya toprağın üzerine serpmek uygun değildir; türün ekim bilgisini izleyin. Filizlenme süresi, çiçekten çiçeğe farklılık gösterir.

Çoğaltma yöntemini türe göre seçmek

Tohumdan gelişen bitki ana bitkinin bütün özelliklerini taşımayabilir. Çelikte ise doğru doku ve boğum seçimi önemlidir. Yeni bitkiye yetişkin örnek kadar gübre veya doğrudan güneş vermeyin. Küçük bir etiketle tür, yöntem ve tarih kaydı tutmak sonraki denemelerde yararlı olur.

Yeni Başlayanlar Hangi Yöntemi Seçmeli?

Elinizdeki bitkinin hâlihazırda oluşturduğu yavrularla başlamak çoğu zaman süreci izlemeyi kolaylaştırır. Kurdele çiçeğinde gelişmiş bir yavru, köklü bir kümeyi ayırabileceğiniz bitkide ise sağlıklı bir bölüm değerlendirilebilir. Çelik almak istiyorsanız türün gövde boğumu mu, yaprak sapı mı gerektirdiğini öğrenin. Bir bitkinin yaprağının suda diri kalması, mutlaka yeni bitki oluşturacağı anlamına gelmez.

Çoğaltma Sonrası İlk Bakım

1. Bitkinin adını, yöntemi ve işlem tarihini küçük bir etikete yazın.

2. Kök miktarına uygun bir kap seçin; henüz kökü olmayan parçayı yetişkin bitki büyüklüğünde saksıya koymayın.

3. Doğrudan güneş ve sert hava akımından koruyarak türüne uygun aydınlığı sağlayın.

4. Köklenme ortamını kontrol edin. Yüksek hava nemi gereksinimini, toprağı sürekli suda bırakmakla karıştırmayın.

5. Yeni gelişimi izleyin; kontrol amacıyla çeliği tekrar tekrar çekmeyin.

Aynı ana bitkiden birkaç deneme yaptıysanız kapları etiketlemek, hangi yöntemin daha iyi sonuç verdiğini görmenizi sağlar. Doğadan bitki sökmek yerine izinli ve sağlıklı üretim materyali kullanın; koruma altındaki türlere ve doğal yaşam alanlarına müdahale etmeyin.