Çelik Köklendirme Nedir? Nasıl Yapılır?

Çelik Köklendirme Yöntemi

Çelik köklendirme; bir bitkinin, yaprak, kök ve gövde gibi organlarını kesip başka bir toprak ya da suda köklendirilmesine denir. Çelik, bir bitkiden alınan köksüz bitki organlarıdır. Dal, göz, yaprak ya da sürgün gibi eşeysiz bitki parçalarıdır. Çoğaltılacak ana bitkiden, temiz bir bıçak ya da makas yardımıyla kesilen yaprak ya da dal gibi bir organ, bir kaptaki su içinde ya da toprak içinde konulur ve köklenmesi beklenir. Köklenme süresi, bitkiden bitkiye değişiklik gösterir. Ayrıca çeliğin alındığı ana bitki, çeliklerin köklenme sırasında içinde bulunduğu mevcut koşullar köklenme süresi üzerinde etkilidir.

Afrika Menekşesi, Begonya, Lavanta, Sardunya, Ortanca ve Fuşya gibi bitkiler çelikle çoğaltılabilen bitkilerden bazılarıdır. Ayrıca son yıllarda iç ve dış mekanların gözde bitkilerinden olan sukulent çeşitleri de çelik köklendirme yöntemiyle çoğaltılabilir. Yaprakla çoğaltmaya uygun sukulentlerde sağlıklı yapraklar bütün hâlde ayrılır. Toprak üzerine serilip aydınlık bir yere koyulur. Ardından çok sulamadan ama toprağını nemli tutarak köklenmesi beklenir.

İç ve dış mekanlarda rengi ve görünümüyle çok sevilen Afrika Menekşesi en çok çoğaltılan bitkilerdendir. Afrika menekşesi, bazı Peperomia ve begonya türleri, Kalanchoe ve paşa kılıcı gibi bitkiler, uygun çelikler alındığında hızlı kök verebilen bitkiler arasındadır. Yanlış yaprak kesimi, çok sulama ya da yanlış toprak seçimi gibi nedenlerle alınan çeliklerde kök gelişimin sağlanamaması da mümkündür.

Çelikleme yöntemi doğru uygulandığında başarılı sonuçlar elde edilebilir. Bu yöntemde bazı temel noktalara dikkat etmek hem ana bitkide çelik alınmasının ardından herhangi bir bozulma olmaması hem de çeliğin kök gelişimi açısından önemlidir. Öncelikle sağlıklı bir yeni bitki elde etmek için ana bitkinin sağlıklı olması gerekir. Rengi koyu, yer yer sararmış, soluk ve artık canlılığını kaybetmiş yapraklar çelik almak için uygun değildir. Çelik almak için, daha canlı, daha renkli ve kuruma, solma, yırtılma gibi bozulmalar olmayan sağlıklı yaprakları tercih etmelisiniz. Bu tip yapraklar, daha çok köklenir. Çelik almak istediğiniz yaprağı; temiz, pas, kir bulunmayan bir bıçak ya da bitki makası yardımıyla kesebilirsiniz. Yaprak sapının bırakılıp bırakılmayacağı ve kesim yeri, çoğaltılacak türe göre belirlenmelidir. Çelik olarak dal alıyorsanız ve dalda çok fazla yaprak varsa bu yaprakları kopararak biraz azaltmanız gerekir.

Ana bitkiden aldığınız çeliği, küçük bir saksıda ya da temiz su dolu bir kap içinde köklendirebilirsiniz. Yaprak çelikleri diktikten sonra toprağını nemlendirebilirsiniz ancak çok sulamaktan kaçınmalısınız. Suda köklendirme yapacaksanız, suyu düzenli olarak kontrol etmeli, su bulandığında çeliğin suyunu değiştirmelisiniz. Suda köklenme gözlemlendikten sonra bitkinizi dilerseniz toprakla buluşturabilirsiniz. Bazı bitkilerde suda kök oluşumunun ardından bitki bakımına su dolu kap içinde devam edilir ancak her bitki buna uygun değildir. Bazı bitkilerde köklerin sürekli su içinde kalması kök çürümesine neden olur.

Çelikle Köklendirmenin Olumlu Yönleri

Çelikler alınan bitki parçasına göre gövde, yaprak, yaprak-göz veya kök çeliği gibi gruplara ayrılır. Gövde çelikleri de sürgünün gelişme durumuna göre yumuşak, yarı odunsu veya odunsu olabilir. Hangi parçanın, ne zaman ve nasıl alınacağı bitkiye göre değişir. Bu nedenle bir meyve çalısının kök çeliğine uygun olması, aynı işlemin bütün salon bitkilerinde çalışacağı anlamına gelmez. Çelikle çoğaltmanın bazı olumlu yönleri şunlardır:

• Çelikle köklendirme yapmak için çok fazla malzemeye ihtiyaç duyulmaz. Ana bitki, çelik almak için bir bıçak, çeliklerin kök gelişimi için toprak ya da su temel malzemelerdir.

• Bitki yetiştirebilen herkesin yapabileceği son derece kolay bir yöntem olan çelik köklendirme ile siz de bitkilerinizi rahatlıkla çoğaltabilirsiniz.

Çelikle Köklendirmenin Olumsuz Yönleri

Çelikle çoğaltma kolay bir yöntem olması sebebiyle ev ortamında hobi olarak bitki yetiştirenlerin ve amatör yetiştiricilerin yeni bitki elde etmek için en çok kullandıkları yöntemdir. Pek çok olumlu yönü bulunan ve doğru uygulandığında sağlıklı yeni bir bitkiye sahip olmanızı sağlayan bu köklendirme yönteminin olumsuz yönleri ise aşağıdaki gibidir:

• Ana bitkiden alınan çelik, başka bir toprakta ya da suda gelişmeyebilir. Çelik yeni ortamına alışamayabilir. Bu da köklenme gelişmemesine ya da sağlıklı bir kök gelişimi görülmemesine neden olur.

• Köklenme ortamı, nem, ışık ve sıcaklık gibi nedenler köklenmeyi doğrudan etkiler.

• Çelik alırken ana bitkiye, bitkinin köküne zarar vermemeye dikkat etmek gerekir. Yanlış çelik alımı ana bitkiye zarar verebilir. Özellikle kökten hatalı çelik alımı ana kökün zedelenmesi ve zayıflamasıyla sonuçlanabilir.

İç ve dış mekanları güzelleştiren, psikolojiyi olumlu bir şekilde etkileyen ve insanlara yaşam enerjisi veren bitkilerin hayatınızda daha çok yer kaplamasını istiyorsanız sevdiğiniz ve beğendiğiniz bitkilerden çelikler alıp yeni bir bitki elde etmeyi deneyebilirsiniz. Uygun koşulları ve ortamı sağladığınızda aldığınız çeliklerin kısa zamanda köklendiğini görebilir ve yeni bitkinizin yavruladığına tanık olabilirsiniz. Bitki çoğaltmanın pek çok yolu olsa da süs bitkilerinde en çok kullanılan yöntemlerden biri olan çelikleme ile hızla büyüyen yepyeni bir bitkiye sahip olabilirsiniz. Çelikleme yöntemini, salonunuzdaki çok sevdiğiniz bitkileri evinizin farklı alanlarında yetiştirebilmek için de kullanabilirsiniz.

Çelikte kök ile yeni sürgün ayrımı

Monstera gibi bazı bitkilerde yeni sürgün için gövde boğumu gerekir; tek yaprağın kök vermesi yeterli değildir. Temiz alet kullanın ve sağlıklı ana bitkiden parça alın. Su ile toprakta köklendirme her tür için aynı sonucu vermez. Yeni kökleri kontrol ederken sık sık çıkarıp zedelemek yerine gelişimi sabırla izleyin.

Çelik her özelliği korur mu?

Vejetatif çoğaltma çoğunlukla çeşidin özelliklerini korumak için kullanılır; ancak her yöntemde bütün desenlerin aynı kalacağı garanti değildir. Bazı alacalı paşa kılıcı çeşitlerinde yaprak çeliği farklı görünüm verebilir. Ana bitkinin sağlığı da yeni bitkiye taşınabilir. Bu nedenle üretim yöntemini türe ve çeşide göre seçmek, yalnızca hızlı kök vermesine odaklanmaktan daha önemlidir.

Suda Köklenen Çelik Ne Zaman Saksıya Alınır?

Kök çıkması ile güçlü bir kök sistemi oluşması aynı aşama değildir. Türe göre değişmekle birlikte birkaç sağlıklı kök geliştiğinde, çeliği kök hacmine uygun küçük ve delikli bir kaba geçirmek daha kolay olur. Kökleri saksıya sığdırmak için büküp sıkıştırmayın. Harcı çevresine nazikçe yerleştirin ve ilk sulamanın ardından fazla suyu akıtın. Yeni ortama alışma sırasında kök çevresini kontrol edin; yaprak sarktı diye toprağı sürekli su içinde bırakmayın.

Çelik Neden Kararır veya Kök Vermez?

Kesim ucunda yumuşama ve kötü koku oluşması, yalnızca yavaş büyümeden farklı değerlendirilmelidir. Çürüyen kısmı diğer çeliklerden ayırın; temiz kap, temiz alet ve türe uygun havadar ortamla yeniden başlayın. Çelik hâlâ diri olduğu hâlde kök görünmüyorsa sürekli yerinden çıkarmak yerine ışık ve sıcaklık koşullarını kontrol edin. Birkaç gün içinde sonuç alamamak başarısızlık anlamına gelmez. Köklendirme hormonu da yanlış parça seçimini veya sürekli ıslak ortamı telafi etmez.