Orkide Bakım Rehberi: Evde Orkideye Nasıl Bakılır?
İçindekiler
Bakım Rehberi
Orkide, evin en sessiz ama en konuşkan bitkisidir. Yaprağının duruşu, kökünün rengi ve çiçeğinin ömrü, bakımın neresinde olduğunuzu tek tek anlatır.
Bu rehberde evde en çok yetiştirilen Phalaenopsis’i merkeze aldık. Işıktan sulamaya, saksı değişiminden çiçek sonrası bakıma kadar her adımı sırasıyla okuyabilirsiniz. Anlatılanların çoğu, sonunda tanıtacağımız Dendrobium ve Cymbidium için de küçük farklarla geçerlidir.
Orkideniz Size Ne Anlatıyor?
- Işık
- Doğu ya da batı cephesinde, perdeden süzülen aydınlık. Öğle güneşi yaprağı yakar.
- Sulama
- Harç kuruyunca, ortalama 7-10 günde bir. Kökler gümüşi griye döndüğünde sıra gelmiştir.
- Sıcaklık
- Gündüz 18-25 °C, gece birkaç derece daha serin. 15 °C altı ve kalorifer üstü risklidir.
- Nem
- %50-70 arası idealdir. Kışın saksıyı çakıl ve su dolu bir tabağın üzerine oturtun.
- Hava
- Odayı havalandırın ama bitkiyi cereyanda bırakmayın. Açık pencerenin tam karşısı çiçek döktürür.
- Gübre
- Büyüme döneminde iki sulamada bir, orkideye özel gübreyi yarım dozda verin.
Orkidenin kökü, bitkinin sağlık tablosudur. Şeffaf saksıda kökler dolgun ve yeşilse su yeterlidir, gümüşi griyse sulama zamanı gelmiştir, kahverengi ve yumuşaksa fazla su verilmiştir.
Yaprağa da bakın. Dik, parlak ve diri bir yaprak iyiye işarettir; pörsümüş buruşuk yaprak çoğu zaman susuzluğun değil, çürümüş kökün habercisidir. Kök sağlığa kavuşursa yaprak da birkaç hafta içinde kendini toparlar.
Işık ve Konum
Orkideler doğada ormanın alt katında, ağaç gövdelerine tutunarak yaşar. Yani doğrudan güneşi değil, yaprakların arasından süzülen ışığı bilirler.
Evdeki karşılığı, doğu ya da batı cephesindeki bir pencerenin yarım metre gerisidir. Güney cephesinde ince bir tül perde şarttır; kuzey cephesinde ise ışık çiçeklenmeye çoğu zaman yetmez. Yaprağın rengi de ipucu verir: koyu yeşil yaprak ışığın az olduğunu, kırmızımsı ve sararmış yaprak ise fazla olduğunu söyler.
Yaprakta açık sarı lekeler ya da kâğıt gibi kurumuş kenarlar görüyorsanız bitki güneş yanığı almıştır. Saksıyı hemen pencereden uzaklaştırın; yanan doku geri dönmez ama yeni yapraklar sağlam çıkar.
Sulama: Ne Zaman, Ne Kadar?
Mevsim | Sulama sıklığı | Not |
|---|---|---|
İlkbahar | 7-10 günde bir | Yeni kök ve çiçek sapı dönemi; gübrelemeye bu aylarda başlayın. |
Yaz | 5-7 günde bir | Sıcak ve kuru havada harç hızlı kurur; sulamayı sabah yapın. |
Sonbahar | 10-12 günde bir | Bitki yavaşlar; gübre dozunu yarıya indirin. |
Kış | 14-20 günde bir | Kalorifer havası kurutur ama kökler soğukta suyu yavaş çeker. |
Saksıyı oda sıcaklığındaki suyun içinde 10-15 dakika bekletin, sonra suyu iyice süzün.
Harcı parmağınızla yoklayın; 2-3 santim derinlik kuruysa sulama zamanıdır.
Sulamayı sabah yapın ki akşama kadar yaprak dipleri kurusun.
Ayda bir kez yaprakları nemli bir bezle silin; toz ışığı keser.
Tabakta biriken suyu bekletmeyin; kökler birkaç gün içinde boğulur.
Yaprakların arasına, büyüme noktasının üstüne su dökmeyin; çürüme oradan başlar.
Takvime bakarak sulamayın; aynı saksı kışın ve yazın aynı hızda kurumaz.
Buzlu ya da çok soğuk su kullanmayın; tropik bir kök soğuk şokunu affetmez.
Buz küpü efsanesi
Haftada üç buz küpü tavsiyesi, sulamayı ölçmeyi kolaylaştırdığı için yayıldı. Oysa orkide kökü tropik bir köktür ve sıfır derecelik bir yüzeye değdiğinde dokusu zarar görür.
Ölçülü sulamayı seviyorsanız buz yerine 60-80 mililitre ılık su kullanın; hem ölçü korunur hem kök üşümez.
Saksı Değişimi Adım Adım
Orkide toprakta değil, çam kabuğundan bir harçta yaşar. Bu harç zamanla ufalanır, su tutmaya başlar ve köklerin havalanmasını keser.
Bu yüzden saksı değişimi 1-2 yılda bir, tercihen çiçekler döküldükten sonra yapılır. Çiçekli bir orkideyi yerinden oynatmak tomurcukların erken dökülmesine yol açar.
Bitkiyi saksısından nazikçe çıkarın; gerekirse saksıyı hafifçe sıkarak kökleri serbest bırakın.
Eski kabuk parçalarını köklerin arasından elinizle ayıklayın, kök yumağını ılık suyla durulayın.
Kuru, içi boş ya da kahverengi ve yumuşak kökleri alkolle silinmiş bir makasla kesin.
Bir öncekinden yalnızca bir numara büyük, delikli ve şeffaf bir saksı seçin.
Kökleri yerleştirip aralara yeni orkide harcını dökün; bastırmayın, saksıyı tıklatarak harcın oturmasını sağlayın.
İlk sulamayı 5-7 gün sonra yapın;a kesiklerin kapanması için bu süre gerekir.
Şeffaf saksı
- Kök rengini görürsünüz; sulama zamanını tahmin etmeye gerek kalmaz.
- Kökler ışık alır, Phalaenopsis kökü fotosentezini sürdürür.
- Küflenme ve çürüme daha ilk günden fark edilir.
- Hafiftir, her boyda ve uygun fiyatla bulunur.
Seramik saksı
- Kökleri göremezsiniz; sulama kararını yalnızca harcı yoklayarak verirsiniz.
- Çoğunda drenaj deliği yoktur, dipte biriken su kökü çürütür.
- Kökler ışık alamadığı için fotosentezin bir bölümü devre dışı kalır.
- İç yüzeyi pürüzlüdür; kökler duvara yapışır ve saksı değişimi zorlaşır.
Hangi Orkide Sizin İçin?
Phalaenopsis
Kelebek orkide- Yılda bir kez, 2-3 ay boyunca çiçek açar
- Ev sıcaklığında ve süzülmüş ışıkta mutludur
- Çiçek sonrası aynı sap ikinci kez dallanabilir
Başlangıç dostu
Dendrobium
Bambu orkide- İnce ve uzun sapları boyunca çiçek verir
- Kışın serin, az sulu bir dinlenme ister
- Işığa Phalaenopsis’ten daha açtır
Bir üst seviye
Cymbidium
Kılıç yapraklı orkide- Kesme çiçeği vazoda haftalarca dayanır
- Serin geceler olmadan tomurcuk vermez
- Balkon ya da serin bir oda ister
Sabır isteyen
Orkideyi kaybettiren şey çoğu zaman ihmal değil, fazla ilgidir. Haftada bir bakıp dokunmadan geçmek, her gün su vermekten çok daha iyi bir bakımdır.
Sık Sorulan Sorular
Orkidem çiçeklerini döktü, sapı kesmeli miyim?
Sap yeşil ve diriyse kesmeyin. Üstten ikinci ya da üçüncü boğumun bir santim üzerinden kesin; aynı saptan yeni bir dal çıkabilir.
Sap sarardıysa veya kuruduysa dipten, birkaç santim bırakarak kesin. Bitki gücünü yeni sapa ve köke ayırsın.
Kökler saksıdan dışarı taştı, bu bir sorun mu?
Hayır. Havai kökler Phalaenopsis için normaldir; bitki havadan nem ve ışık almak için onları dışarı uzatır.
Kökleri saksıya zorla sokmayın, kırılırlar. Sulama sırasında ıslanmalarına izin verin, gerisini kendileri halleder.
Gübreyi ne zaman ve nasıl vermeliyim?
Yeni kök ve yaprak büyürken, yani ilkbahar ve yaz aylarında iki sulamada bir gübreleyin.
Orkideye özel gübreyi etiketinde yazan dozun yarısıyla kullanın ve her zaman sulamadan sonra, nemli harca verin.
Yapraklar pörsüdü ama harç nemli, ne oldu?
Bu tablo neredeyse her zaman aşırı sulamaya bağlı kök çürümesini gösterir. Kök su çekemediği için yaprak susuz kalır.
Bitkiyi çıkarıp çürük kökleri temizleyin, taze harca alın ve bir hafta sulamayın. İyileşme birkaç haftayı bulur.
Orkidem neden yeniden çiçek açmıyor?
En sık iki neden vardır: yetersiz ışık ve gece ile gündüz arasında sıcaklık farkının olmaması.
Sonbaharda bitkiyi birkaç hafta boyunca geceleri 16-18 °C’ye inen bir odada tutun. Bu fark çoğu Phalaenopsis’te yeni çiçek sapını tetikler.
Yeni Bir Orkide mi Arıyorsunuz?
Bakımı kolay bir orkideyle başlamak, alışkanlığı oturtmanın en hızlı yolu. Aşağıdaki seçkide ev koşullarına alışkın tek ve çift dallı Phalaenopsis’ler ile hazır aranjmanlar var.
Bakımı kolay orkideler
Tümünü Gör
Orkide bakımı bir tarif değil, bir gözlem alışkanlığıdır. Kökün rengine ve yaprağın duruşuna haftada bir bakarsanız bitkiniz size ne zaman ne istediğini zaten söyleyecek. Bu hafta iki şeyi deneyin: saksıyı ışığa göre yerleştirin ve sulamadan önce harcı yoklayın.
Paylaş
